جعبه دنده متوالی                                                                                                                     
 اگر مقاله سیستم انتقال قدرت دستی را مطالعه كرده باشید حتما در مورد كارهای داخلی سیستم دستی اطلاعاتی را كسب كرده‌اید و همچنین فهمیده‌اید كه چرا در سیستم دستی از الگوی "
H" برای تعویض دنده استفاده شده است.                                                                                                                        

اگر تا به حال با موتور سیكلت رانندگی كرده باشید حتما دریافته‌اید كه سیستم انتقال قدرت در موتور سیكلت اینگونه عمل نمی‌كند بلكه برای تعویض دنده باید به وسیله پا اهرمی را به طرف بالا و یا پایین فشار دهید.این راه برای تعویض دنده بسیار سریعنر است.این نوع سیستم انتقال قدرت "جعبه دنده متوالی" یا "سیستم انتقال قدرت دستی متوالی"نامیده می‌شود.

 

 

از آنجاییكه عمل تعویض دنده در این سیستم بسیار سریعتر انجام می‌گیرد و محاسن مهم دیگری را در اختیار راننده قرار می‌دهد در بیشتر ماشین‌های مسابقه از آن استفاده می‌شود.در این مقاله به این محاسن خواهیم پرداخت. در این مقاله خواهیم آموخت كه سیستم انتقال قدرت متوالی چگونه كار می‌كند و چرا در ماشین‌های با كیفیت بالا از این سیستم استفاده می‌شود.                                                                                          

 
درون جعبه‌دنده متوالی:                                                                                                            
مقاله سیستم انتقال قدرت دستی  اطلاعات مهم و اساسی را در مورد مكانیزم داخلی سیستم انتقال قدرت دستی به شما می‌دهد. یك سیستم پنج دنده كه به صورت استاندارد در ماشین‌های امروزه استفاده می‌شود دارای مكانیزمی شبیه شكل زیر است:

 

 

 

 

  سه چنگال به وسیله اهرم تعویض دنده و به واسطه سه میله كنترل درگیر می‌شوند.اگر از بالا به میله‌های تعویض دنده نگاه كنیم در حالت‌های خلاص و دنده عقب و دنده یك و دو آنها را شبیه به شكل زیر می‌بینیم:

 

 

الگوی H این امكان را فراهم می‌كند كه میله تعویض دنده بین میله‌های كنترل حركت كند تا سه چنگال را به حركت در آورد و میله‌ها را به جلو وا یا عقب حركت دهد.سیستم انتقال قدرت دستی متوالی هم اینگونه عمل می‌كند در این سیتم هم یك دسته چنگال وجود دارد كه طوقه‌های مخصوص درگیر كردن دنده‌ها را حركت می‌دهند. تفاوت این دو سیسم در شیوه كنترل میله‌ها است الگوی H كنار گذاشته شده است و به جای آن از حركت دیگری استفاده می‌شود.                                                                                                             
در ماشین‌های مسابقه با حركت اهرمی به طرف جلو ماشین به دنده بالاتری می‌رود و با حركت به طرف عقب  دنده كاهش می‌یابد.فرض كنید ماشین شما در دنده 2 است و می‌خواهید به دنده 3 بروید برای این كار باید اهرم تعویض دنده را به طرف جلو فشار دهید و برای رفتن از دنده 3 به 4 باید بار دیگر اهرم را به طرف جلو فشار دهید و به همین ترتیب حركت در هر مورد ثابت است .  اگر بخواهید به دنده پایین‌تری بیایید مثلا از دنده 5 به 4 باید اهرم را به طرف عقب بكشید.در ماشین‌ها‌یی كه در اروپا به صورت انبوه تولید می‌شوند برای رفتن به دنده بالا‌تر باید اهرم را به طرف جلو فشار داد و برای رفتن به دنده پایین‌تر باید اهرم را به طرف عقب كشید . در ماشین‌های فورمول یك به جای اهرم از دو پدال كه در كنار فرمان اتومبیل قرار دارند استفاده شده است . پدال سمت چپ برای رفتن به دنده بالا‌تر و پدال سمت راست برای دنده پایین‌تر استفاده می‌شود . . در موتور سیكلت هم كار مشابهی انجام می‌گیرد اما به جای اینكه به وسیله دست اهرمی به طرف جلو یا عقب فشار داده شود به وسیله پا اهرمی به بالا و یا پایین حركت داده می‌شود.                              
 
با حركت اهرم طبلك كاهنده و یا افزاینده‌ای به چرخش در می‌آید طبلك شبیه شكل زیر است:

 

 

 روی طبلك شیارهایی دیده می‌شود كه یكی از كارهای زیر را انجام می‌دهد:                                               

• اگر طبلك دور از چرخدنده‌های انتقال قدرت قرارگرفته باشد شیارها میله استاندارد كنترلی را كنترل می‌كنند.             
• اگر طبلك كنار چرخدنده‌ها باشد شیارها مستقیما چنگال‌های انتخابی را حركت می‌دهند و در نتیجه به میله‌های كنترل نیازی نخواهد بود به نظر می‌رسد كه این روش مناسب‌تر باشد چون هم از قطعات كوچكتری استفاده شده است و هم فضای كمتری را اشغال می‌كند.                                                                        
 
بنابراین وقتی كه شما اهرم را حركت می دهید اهرم به نوبه خود طبلك را به اندازه مشخص می‌چرخاند (مثلا 50 درجه) این دوران میله‌های كنترل یا چنگال‌ها را در مسیری كه شیارها تعیین می‌كنند به حركت وا می‌دارند.به دلیل وجود طبلك دنده‌ها همیشه به ترتیب افزایش و یا كاهش می‌یابند و امكان ندارد كه مثلا از دنده یك به سه بروید بلكه باید ابتدا به دنده دو سپس به دنده سه بروید. یكی از محاسن این سیستم این است كه اشتباه در حین تعویض دنده غیر ممكن است همیشه شما به یك دنده بالا‌تر ویا یك دنده پایین‌تر می‌روید.
                  
 
مزایای جعبه دنده متوالی:                                                                                         
 
 تقریبا تمام ماشین‌های مسابقه‌ای كه از سیستم انتقال قدرت دستی استفاده می‌كنند به دلایل زیر به جای الگوی H از سیستم متوالی استفاده می‌كنند.                                                                                     
1
. سیستم متوالی سریعتر است.به عنوان مثال اگر بخواهید از دنده 2 به دنده 3 بروید در الگوی H ابتدا باید اهرم را بالا كشیده و یك بار دیگر بعد از خلاص شدن همین كار را تكرار كنید كه مدت زمانی را به خود اختصاص می‌دهد در یك جعبه‌دنده متوالی شما برای تمام تعویض‌ها فقط اهرم را در یك جهت حركت می دهید.
                                                                                                                        
2.كار با سیستم متوالی در هر لحظه‌ای مشخص است شما مجبور نیستید كه فكر كنید"من در حال حاضر در دنده 2 هستم بنابر این برای رفتن به دنده 3 باید اهرم را در دو مرحله به طرف بالا فشار دهم " در سیستم متوالی به راحتی اهرم را در جهتی فشار می‌دهید كه برای تمام تعویض‌ها ثابت است. 
                             
3.محل قرارگیری دست در حین رانندگی با شرایط سازگار است ، در الگوی H  با توجه به دنده‌ای كه با آن حركت می‌كنیم محل اهرم تعویض تغییر می‌كند پس باید دقت كنید كه در چه دنده‌ای هستید و با توجه به آن محل قرارگیری اهرم را تشخیص دهید. اما در سیستم متوالی اهرم تعویض همیشه در یك مكان مشخص قرار دارد .                                                                                                                   
4.سیستم متوالی باعث بروز حوادث عجیب نمی‌شود.در الگوی H اگر اشتباهی بكنید مثلا در حین مسابقه می‌خواهید از دنده 3 به دنده 2 بیایید و به جای ‌آن به دنده 4 می‌روید این كار امكان دارد موتور اتومبیل را بتركاند چیزی كه با سیستم متوالی هرگز اتفاق نمی‌افتد .
                                                               
 
یكی دیگر از مزایای سیستم متوالی این است كه اهرم تعویض دنده فضای كمتری از اتاق اتومبیل را اشغال می‌كند چرا كه تنها به فضایی برای حركت به جلو و عقب نیاز است و برای حركت به چپ و راست به فضایی نیاز ندارد.

 

 

تصویری از اهرم تعویض دنده در ماشین مسابقه Motorola                                                                   
 
اهرم در سمت راست راننده واقع شده است.اتومبیل دارای سیستم انتقال قدرت متوالی است دارای شش دنده می‌باشد و بجای الگوی
H
از حركت اهرم در یك راستا استفاده می‌كند.                                                                 
 تقریبا در تمام ماشین‌های مسابقه‌ای كه از سیستم متوالی استفاده می‌كنند یا راننده با استفاده از اهرم تعویض طبلك را به گردش در می‌آورد و یا طبلك به وسیله سیستم‌های هیدرولیكی و پنوماتیكی وسیم پیچ‌هایی_ همگی به صورت الكتریكی فعال می‌شوند_ به گردش در‌می‌آید . در مدل دوم دو پدال روی فرمان قرار دارد كه به وسیله آنها عمل تعویض دنده صورت می‌گیرد و راننده برای تعویض دنده هرگز لازم نیست كه دست خود را از فرمان جدا كند. 
                                                                                                                       
  
از آنجاییكه سیستم انتقال قدرت متوالی محاسن زیادی دارد استفاده از این سیستم در اتمبیل‌ها آغاز شده است . نباید سیستم متوالی را با گیربكس اتوماتیك مدل
Tipronic اشتباه گرفت . در مدل Tiptronic از الگوی حركت اهرم در سیستم متوالی استفاده شده است ولی چون این سیستم یك سیستم اتوماتیك است بنابراین دارای مبدل گشتاور است پس سرعت تعویض دنده چندان زیاد نیست.